Debatreeks deel 1: Avond van de Goede Smaak

Maandag 21 september vond de aftrap plaats van de 7-delige debatreeks "De toekomst van de landbouw en ons voedsel". De eerste avond was vooral een luchtige introductie. Wethouder van Amsterdam Marijke Vos sprak over stadslandbouw. Schrijver Ronald Giphart behandelde ‘de goede smaak’ door de eeuwen heen. Wim Pijbes, directeur van het Rijksmuseum, deelde zijn plannen om de Nederlandse kunstgeschiedenis te gaan verbinden met de Nederlandse culinaire geschiedenis. Een hoogtepunt was het verhaal van Frits Muskiet, hoogleraar aan de Rijksuniversiteit Groningen, over de evolutie van de spijsvertering en het oerdieet. In het onderstaande een sterk verkorte weergave van de lezing. De tweede debatavond is volgende week, 30 september.

Professor Frits Muskiet over het gezonde oerdieet van onze verre voorouders:

(naschrift 25/9: op Foodlog is inmiddels een gedetailleerde discussie ontstaan over de lezing van Prof Muskiet, met hoog wetenschappelijk gehalte. Zie hier.)

"Ik zal spreken over de evolutionaire bron van westerse ziektes. Het is natuurlijk ondoenlijk om 6 miljoen jaar evolutie in 15 minuten te behandelen. De evolutionaire geneeskunde biedt een historische achtergrond bij onze westerse ziekten. De hele wereld kent momenteel een explosie van Diabetes 2: tussen 1995 en 2010 is er een stijging in het aantal patienten van 87%. Er zijn veel ziekten die gerelateerd zijn aan voeding, waarvan vele gerelateerd zijn aan voortplanting. Weliswaar neemt de levensverwachting van de westerse mens toe, maar het aantal jaren zonder chronische ziektes neemt af: dit kunt u allemaal vinden op de website van het CBS.
Zes miljoen jaar geleden hadden wij een gemeenschappelijke voorvader met de chimpansee. 160.000 jaar geleden ontstond Homo Sapiens, in de Riftvallei in Afrika. Van vegetarische aap ontwikkelde de mens zich tot omnivoor, terwijl de herseninhoud enorm steeg. Waarschijnlijk stamt de hele mensheid af van een groep van 10.000 mensen in Ethiopie. Alle variatie in mensenrassen wordt veroorzaakt door een handjevol verschillende genen. We ontwikkelden enkele nieuwe eigenschappen, zoals de capaciteit om melk te drinken (alleen blanken; de meeste mensen kunnen niet tegen melk na de kindertijd). Al die genen die tegenwoordig gevonden worden bij allerlei ziektes, hadden we 160.000 jaar geleden al. Ons lichamelijk gestel is vooral gericht op 1 opdracht: nageslacht produceren. Het idee dat genen ons ziek maken is onjuist. Minder dan 5%, maar eerder 2%, van onze ziekten heeft een primaire oorzaak in de genen. De meeste ziekten zijn dus verworven ziekten, bepaald door de omgeving. Ons genoom is in principe perfect, want het resultaat van miljoenen jaren van evolutie. Het verandert slechts 0,5% per miljoen jaar. 160.000 jaar is dus niks. 
Over de beschavingsziekten: de meeste gevallen daarvan kunnen vermeden worden. 90% van type 2 diabetes is onnodig. 80% van hart- en vaatziekten idemdito. Deze kunnen voorkomen worden door verbetering op 3 gebieden: voeding, beweging, en roken. Sinds de agrarische revolutie, maar vooral sinds de industriele revolutie, zijn er enorme fouten in ons voedingspatroon geslopen. O.a. in verhouding vet/eiwit/koolhydraten, micronutrienten, de verhouding natrium/kalium, vezels, suiker, etc.
In 1815 aten we minder dan 10 kg suiker per jaar; nu 70 kg. De hoeveelheid vet is enorm toegenomen sinds 1820. Vet is niet slecht, het gaat om de kwaliteit vet. We zijn veel meer verzadigde vetten, omega 6, en transvet gaan eten. In de geschiedenis hebben we nooit eerder transvetten gegeten. Die zijn funest.
De beschavingsziektes treffen ons na de reproductieve leeftijd: dus er vindt geen evolutionaire selectie op plaats. Maar nu krijgen ook al kinderen suikerziekte, dus inmiddels begint selectie een rol te spelen.
Als je in Hongarij naar de KFC gaat, krijg je 24 gram transvet binnen. 5 gram verhoogt het risico op hart- en vaatziekten al sterk. Er zijn jaarlijks in Nederland 1500 doden door transvet. Vergelijk dat met de 900 doden in verkeer. Het verbieden van transvet in voeding is een efficiente maatregel om het transvetgehalte terug te dringen. Wij hebben per dag 450 mg vetzuren uit vis nodig, daarvan krijgen we nog maar een fractie binnen.
Dit alles volgt uit ons verleden in Afrika. Mensen hebben altijd rond water gewoond. Logisch, want in het klimaat in Afrika heb je 2 liter water per dag nodig. Men leefde dus aan het water. In de savanne is het bijna onmogelijk om een beest te vangen. Het is geen voordeel om rechtop te lopen in de savanne, in  het water wel.
Welke voedingsstoffen komen we tekort in onze voeding: iodium, vitamine D, vitamine A, en LCP. Deze worden dus aan zout, margarine etc toegevoegd. Maar ze zitten van nature in vis. Er zijn sterke aanwijzingen dat we veel meer vitamine D zouden moeten eten. Is o.a. belangrijk voor reproductie. Het tekort aan vetzuren uit visolie is een probleem van deze tijd.
Waarom gingen die jagers-verzamelaars op hun 30e dood? Ze stierven aan infectieziektes, geweld, en hongersnood. Een van de belangrijkste oorzaken dat we nu zoveel langer leven is: schoon water. Het beste wat je voor Afrika kunt doen, is ze schoon water bezorgen.
Gezond oud worden betekent dat organen niet worden aangetast. Natuurlijke selectie is bij ons uitgebannen doordat natuurlijke bedreigingen en geweld nauwelijks een rol spelen. De nieuwe drempel voor gezond oud worden zijn de ziektes die door de westernisering zijn ontstaan. Als we die elimineren, staat er weinig in de weg van "healthy aging".
Natuurlijk hoeven wij niet terug het oerwoud in. De moderne jager-verzamelaar jaagt in supermarkt. Waar kunt u op jagen? De vis en de verse groente en fruit. Niet op hamburgers en cola. U kunt maar beter niet luisteren naar de schijf van vijf, tegenwoordig de voedingspiramide. Deze beveelt ons een grote hoeveelheid granen aan. Maar tot 10.000 jaar geleden hebben wij nooit granen gegeten! Granen hebben er geen voordeel bij door ons opgegeten te worden, en verzetten zich daar dan ook tegen door middel van giftige stoffen. Circa 1% van alle mensen is allergisch voor granen, specifiek de gluten. Wij hebben veel moeite om granen te verteren. Wat zeker zo belangrijk is, is beweging. Met ons huidige westerse voedingspatroon houden we een voortdurende lage graad van ontsteking in stand. Daar worden we ziek van.
De geneeskunde accepteert niet algemeen wat ik zeg. Er is een kleine groep wetenschappers die zich met dit vakgebied bezighoudt en wereldwijd informatie uitwisselt. Ook de gezondheidsraad accepteert mijn visie niet. Ik zie in dat je de wereldbevolking niet kunt voeden door de granen uit ons dieet te halen. Maar granen hebben ons ziektes gebracht. We zijn de granen ook nog gaan raffineren, zodat we puur zetmeel eten. Dit levert een hoge glycemische index op. Wat betekent dat? Een voorbeeld. Uw kind zit voor de tv en heeft dorst. Het gaat naar de koelkast en drinkt coca cola. Het suikergehalte in het bloed schiet omhoog. De insuline schiet erachteraan. De suiker verdwijnt, maar de insuline werkt nog even door: er ontstaat een suikerdip. Dus uw kind krijgt honger en gaat eten. Het kind is inactief, krijgt dorst, en eindigt met honger."

Antwoorden op vragen: 

• "Ik persoonlijk eet geen rijst meer. s’ Ochtends eet ik soms vis, en veel fruit. Ik neem brood mee naar het werk, verder eet ik het niet. Een promovendus van mij stelde: we moeten de koeien ook laten joggen. Als we ons bewegings- en eetpatroon moeten veranderen naar maatstaf van evolutie, dan geldt dat ook voor de dieren die we eten. Vroeger kregen wij nooit vette koeien te eten. Als we al een gnoe vingen op de Serengetti-vlakte, hadden we een tanige gnoe; en in de meeste gevallen aten we aas en konden we alleen het merg uit de botten eten en de hersenen; de delen waar de roofdieren niet bij konden. We aten dus weinig vet vlees."
• "Aardappelen hebben we ook nooit gegeten als oermens. Dat zijn snelle koolhydraten, met een zeer hoge glycemische index."
• "Ik vrees dat de toekomst hoe dan ook zal uitdraaien op een gevecht om grondstoffen; dus ook om voeding."
• "Iedereen heeft recht op een ongezond leven. Maar de laatste tien jaar zijn er erg veel ziektes die te voorkomen zijn en die de maatschappij veel geld kosten. De solidariteit op dit terrein is aan het afnemen."
• "De mens bestaat (geteld naar het aantal cellen) voor 90% uit bacterien; dan kunt u zich afvragen wat een mens is." [in gewicht 1,5 kg]
• "Vegetariers hebben niet minder kans op kanker en hebben geen hogere levensverwachting. Wel heb ik de indruk dat hun levensstijl bewuster is. Als vegetarier kunt u overleven bij de gratie van Albert Heijn. Als u in de wildernis van Afrika vegetarisch probeert te overleven, gaat u dood."
• "Ik ben geen voorstander van GMO’s. Maar ik denk dat we het nodig zullen hebben."
• "Ik zou mijn kinderen liever aan aspartaam blootstellen dan aan suiker."

Correcties en aanvullingen welkom op redactie@biologica.nl.

*** www.biologica.nl - alles over biologisch en Biologica ***